Başlangıç » Nedir » Sağlıklı yasamın vazgeçilmezleri olan vitaminler

Sağlıklı yasamın vazgeçilmezleri olan vitaminler

Posted by: Tuncay Demir 12 Temmuz 2010 Yorum Yaz

Sağlıklı yasamın vazgeçilmezleri olan vitaminler Beslenme Gıda

Vitaminler, hücre ve organların nor­mal işlevleri ve sağlıklı gelişim için gerek­sinim duydukları, diyet yoluyla belirli dü­zeyde alınması gereken, yüksek biyolojik etkinliğe sahip organik bileşikler. İnsan organizması, vücudun gereksinim duy­duğu miktarın çok altında ürettiği bazı vitaminler dışında vitamin üretemediği için, vitaminlerin dışarıdan alınmaları zo­runlu. Yeteri kadar vitamin alınamadığı durumlarda, hücre ve dokularının işlev­lerinde bozulmalar ve sonuçta sağlık so­runları ortaya çıkıyor. Vitaminler; meyve, bitkisel, hayvansal kaynaklı yada vita­min katkılı hazır gıdalar yoluyla vücuda alınıyorlar.

Vitamin ailesinde iki ana grup altında 13 vitamin yer alıyor. Vitaminlerden bi­rinci grupta yer alanlar yağda çözünen vitaminleri (A, D, E ve K), ikinci grupta yer alanlarsa suda çözünen vitaminleri (B-kompleks grubu ve C vitamini) kapsı­yor. B-kompleks grubu içinde, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (niasin), B5 (pantotenik asit), B6 (pridoksin) ve B12 (kobalamin) vitaminleri, biyotin ve folik asit yer alıyor.

Yağda çözünen vitaminlerin, sindirim kanalından emilip (absorbsiyon), vücut tarafından kullanılabilmeleri için belirli miktarda yağla birlikte alınmaları gereki­yor. Bu grupta yer alan vitaminlerin gün­lük olarak gerekenden fazlası, vücutta depolanıyor. A ve D vitaminleri için kara­ciğer dokusu, ana depo durumunda. E vitaminiyse vücutta yağ dokusunda depo ediliyor. K vitamini, vücut tarafından dü­şük düzeyde depo edilebiliyor. A ve D vi­taminleri aşırı düzeyde alındıklarındaysa, vücut için zehirli (toksik) etkiye neden oluyorlar.

B-kompleks grubunda yer alan vita­minler ve C vitamini vücutta depo edile­mediklerinden, gereksinim duyulan mik­tarlarının günlük olarak dışarıdan diyet­le alınmaları gerekiyor.

Esas beslenme faktörü olan vitamin­lerden bazılarının ön formları (pro-vita­min A ve D) vücutta üretilebiliyor. Nikotinamid de, ihtiyacı yeterli düzeyde karşı­lamasa da, vücut tarafından bir miktar triptofan üzerinden (aminoasit) üretil­mekte.

Vitaminler sadece insan sağlığı açısın­dan değil, önemli besin kaynağımız olan çiftlik ve kümes hayvanlarının sağlığı açı­sından da önemli. Ancak diğer canlıların vitamin gereksinimleri insanlardan bazı yönlerden farklılık göstermekte. Örne­ğin, C vitamini insan, maymun ve kobay­ların dışındaki canlılar tarafından, karaci­ğerde üretiliyor. Çift tırnaklı çiftlik hay­vanları B-kompleks grubunda yer alan vi­taminleri üretme yeteneğine sahipken, kuşlar K vitaminini ya hiç ya da yeterli düzeyde üretemediklerinden, bu vitami­nin eksikliğine karşı oldukça duyarlılar.

İnsanlar vitaminleri uzun süre ihtiyaç duyulan miktarın altında alırlarsa, vita­min yetmezliğine bağlı hastalıklar ortaya çıkıyor. Vitamin yetmezliği daha çok dünyanın yoksul bölgelerinde yaşayan insanlarda görülüyor ve protein yetmezliğiyle benzer görünümler sergilediğin­den, çoğunlukla bu durumla karıştırılı­yor.

Tek bir vitamin yokluğuna bağlı ola­rak gelişen tabloya “avitaminoz”, normal kabul edilen en düşük düzeyin altında vi­tamin alımınaysa “hipovitaminoz” deni­yor. Birden çok vitamin eksikliği duru­mu “polihipovitaminoz”, aşırı düzeyde vi­tamin alımı da “hipervitaminoz” olarak adlandırılıyor.

İnsan organizmasında yağda çözünen vitaminler daha çok hücre duvarı yapıla­rında, suda çözünen vitaminlerse daha çok enzimlerin işlevlerini düzenleyen kofaktörler olarak işlev görüyorlar.

Kaynak: Prof. Dr. Cemil Çelik (TÜBİTAK Başkan Danışmanı), “Sağlıklı yasamın vazgeçilmezleri – Vitaminler”,  Bilim ve Teknik, Mart 2005. 



2010-07-12

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir